سخنانی از مولا علی ع در باب کوشش
على «ع» مىگويد: «كسى كه در جستجوى چيزى بر آمد، به آن چيز يا به بعض آن خواهد رسيد». من تصور مىكنم خوانندهى محترم روح اين عبارت درخشان را درك كرده
بخشىاززيبايىهاىنهجالبلاغه، صفحهى 147
است. گويا اين جمله از سخن معروف مسيح سرچشمه گرفته است: «بكوبيد بكوبيد تا براى شما باز شود».
خدا گذشتهها را مىبخشد
قسمتى از خطبهاى است كه امام «ع» پس از كشته شدن عثمان در آغاز خلافت خود ايراد كرده است: اى مردم، راستى دنيا اميد دارنده و اعتماد كننده بخود را فريب مىدهد و به كسى كه شيفته آن شده بخل نمىورزد و به كسى كه بر آن پيروز شده غلبه خواهد يافت. بخدا قسم هرگز نعمتى از ملتى كه در طراوت زندگى بودهاند سلب نشده مگر بخاطر گناهانى كه مرتكب شدهاند، زيرا خداوند به بندگانش ستم نمىكند. و اگر مردم هنگامى كه سختىها
بخشىاززيبايىهاىنهجالبلاغه، صفحهى 169
به آنان روى مىآورد و نعمتها از ايشان سلب مىشود با نيتهاى راست و دلهاى شيفته به پروردگارشان پناه ببرند هر گمشدهاى را به آنان باز مىگرداند و هر فسادى را براى آنان اصلاح مىنمايد.
راستى من مىترسم شما در ضعف و سستى واقع شويد. كارهائى بود كه گذشت و شما نسبت به آن تمايل داشتيد و در اين امور مورد پسند من نبوديد. اينك اگر كارتان به شما باز گردد از سعادتمندان خواهيد بود. من جز كوشش وظيفهاى ندارم، اگر مىخواستم بگويم مىگفتم. خدا گذشتهها را ببخشد
كار نيكو انجام دهيد و آن را كوچك مشماريد. زيرا كوچك آن بزرگ، و اندكش بسيار است.
سخن نيك بگوئيد تا بوسيله آن شناخته شويد و كار نيك انجام
بخشىاززيبايىهاىنهجالبلاغه، صفحهى 298
دهيد تا از اهل آن باشيد.
كسى كه در كار نيك كوشش مىكند مانند كسى است كه آن را انجام مىدهد، اما كسى كه در كار بد، فعاليت مىكند و با نيكى در ستيز است، دشمن خدا و انسان ميباشد.
مبادا كسى از شما بگويد، ديگرى در انجام دادن كار نيك از من سزاوارتر است، زيرا سوگند به خدا چنين خواهد بود.
هرگاه صورت شر بحركت در آمد و آشكار نگرديد، ترس بوجود مىآيد، پس اگر آشكار شد موجب رنج مىشود، و هرگاه صورت نيكى بجنبش در آمد و نمايان نگرديد گشايش بوجود مىآيد، پس اگر نمايان شد باعث لذت مىشود.
كسى كه دو روزش برابر باشد فريب خورده است.
زيرك كسى است كه امروزش بهتر از ديروز باشد.
كسى كه در كار نيك منت گذاشت آن را تباه كرده است.
مبادا كسى كه سپاس احسان تو را نمىكند، تو را به نيكى بىرغبت سازد.
نيكوكاران به نيكوكارى نيازمندترند از حاجتمندان.
هرگز بخاطر انجام دادن نيكى بيشتر، احسان كم را كه قادر به انجام آن هستى كوچك مشمار، زيرا كم در صورت احتياج، سودمندتر از فراوان در حال بىنيازى است.
كنندهى كار نيك از نيكى بهتر و كننده كار بد از بدى بدتر
بخشىاززيبايىهاىنهجالبلاغه، صفحهى 299
است.
كار نيك را براى تظاهر انجام مده و آن را از روى شرم ترك مكن.
130 40- عليك بالجدّ و الاجتهاد في إصلاح المعاد. 4 295 بر تو باد به تلاش و كوشش در راه اصلاح و رو به راه كردن معاد و روز واپسين.
154 64- من سعى لدار اقامته خلص عمله و كثر وجله. 5 329 كسى كه تلاش و كوشش خود را براى سراى پايدار خود به كار گيرد، عمل او پاك و خالص، و ترس و واهمهاش بسيار گردد.
166 76- همّ المؤمن لاخرته و كلّ جدّه لمنقلبه. 6 209 انسان با ايمان اندوهش در باره آخرت خويش، و همه تلاش و كوشش در راه بازگشتگاه او است.
594 2- انّ اخسر النّاس صفقّة و اخيبهم سعيا، رجل اخلق بدنه فى طلب آماله«» و لم تساعده المقادير على ارادته، فخرج من الدّنيا بحسراته و قدم على الآخرة بتبعاته. 2 570 به راستى كه زيانكارترين مردمان در معامله و نوميدترينشان در تلاش و كوشش، كسى است كه تن خويش را در راه به دست آوردن آرزوهاى خود فرسوده كرده، ولى مقدّرات در رسيدن به خواستهاش او را يارى نكرده، از دنيا با حسرتهاى خود بيرون رفته و در خانه آخرت با وبالهاى آن گام نهاده است.
باب الجد (كوشش، جديت)
1087 1- التّشمّر للجدّ من سعادة الجدّ.
2 162 دامن به كمر زدن و مهيّا شدن براى كوشش از نيكبختى است.
1088 2- ان كنتم للنّجاة طالبين فارفضوا الغفلة و اللّهو، و الزموا الاجتهاد و الجدّ. 3 21 اگر طالب رستگارى هستيد بىخبرى و بازيگوشى را به يكسو افكنيد، و پيوسته تلاش و كوشش كنيد.
1089 3- عليك بالجدّ و ان لم يساعد الجدّ. 4 299
ترجمهغررالحكمودررالكلم(محلاتى)، ج 1 ، صفحهى 178
بر تو باد به تلاش و كوشش اگر چه بخت يار نگردد و مساعدت نكند.
1090 4- قد سعد من جدّ. 4 465 به راستى نيكبخت شد كسى كه تلاش و كوشش كرد.
1091 5- قرن الاجتهاد بالوجدان. 4 494 تلاش با يافتن همراه است.«» 1092 6- من ضعف جدّه قوى ضدّه.
5 213 كسى كه در (نظم و نسق كارها) تلاشش ناتوان باشد، دشمنش نيرومند گردد.
1093 7- من اعمل اجتهاده بلغ مراده.
5 218 كسى كه تلاشش را به كار بندد به آرمان خويش برسد.
1094 8- من ركب جدّه قهر ضدّه. 5 213 كسى كه بر مركب تلاش و جديّت سوار شود، دشمنش را مقهور كند.
1095 9- من غالب الضّدّ ركب الجدّ.
5 226 كسى كه بر دشمن پيروز شد بر مركب تلاش و جدّيت سوار گشته است.
1096 10- لقد اخطأ العاقل اللّاهى الرّشد و اصابه ذو الاجتهاد و الجدّ. 5 54 به راستى عاقل و زيركى كه خود را به لهو و لعب (و بازى) سرگرم كرده راه درست و صواب را گم كرده، ولى آن ديگرى كه تلاش و كوشش دارد بدان رسيده است.«» 1097 11- من بذل جهد طاقته بلغ كنه ارادته. 5 368 كسى كه آنچه را در توان دارد براى رسيدن به آرمان خود به كار بندد به نهايت آرمان خود خواهد رسيد.
1098 12- من استدام قرع الباب و لجّ ولج. 5 457
ترجمهغررالحكمودررالكلم(محلاتى)، ج 1 ، صفحهى 179
كسى كه كوبيدن در را ادامه دهد و لجاجت و سرسختى كند در را باز كند (و داخل شود).«» 1099 13- ما ادرك المجد من فاته الجدّ.
6 65 مجد و عظمت را در نيابد كسى كه تلاش و كوشش را از دست داده است.
