تفسیر آیه 157 سوره مبارکه اعراف
الأعراف: 157 الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنزِلَ مَعَهُ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
همان كسانى كه از فرستادۀ خدا)، پيامبرِ «اُمّى» و درس نخوانده پيروى مىكنند؛ پيامبرى كه صفاتش را، در تورات و انجيلى كه به صورت مكتوب نزدشان است، مىيابند؛ كه آنها را به معروف دستور مىدهد، و از منكر باز مىدارد؛ اشياء پاكيزه را براى آنها حلال مىشمرد، و ناپاكيها را تحريم مىكند؛ و بارهاى سنگين، و زنجيرهايى را كه بر آنها بود، از دوش و گردنشان برمىدارد؛ پس كسانى كه به او ايمان آوردند، و حمايت و ياريش كردند، و از هدايت و نورى كه با او نازل شده پيروى نمودند، تنها آنان رستگارانند.»
[8:48 PM, 5/25/2025] R.K.: و في الكافي عن الصادق عليه السلام : اَلنُّورَ في هذا الموضع عليّ و الأئمة عليهم السلام .
تفسير الصافي، جلد 2، صفحه 243
و في المناقب قال: و النور
عليّ عليه السلام .
تفسير الصافي، جلد 5، صفحه 140
[8:48 PM, 5/25/2025] R.K.: این هم تفسیر زیبای این آیه فوق العاده زیبا
١١٧٠/٨٣. عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام عَنِ الِاسْتِطَاعَةِ، وَ قَوْلِ النَّاسِ، فَقَالَ - وَ تَلَا هٰذِهِ الْآيَةَ: «وَ لاٰ يَزٰالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلاّٰ مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذٰلِكَ خَلَقَهُمْ» -: «يَا أَبَا عُبَيْدَةَ، النَّاسُ مُخْتَلِفُونَ فِي إِصَابَةِ الْقَوْلِ، وَ كُلُّهُمْ هَالِكٌ».[1]
٨٣/١١٧٠. چند نفر از اصحاب ما روايت كردهاند، از احمد بن محمد، از ابن ابى نصر، از حَمّاد بن عثمان، از ابو عبيدۀ حذّاء كه گفت: سؤال كردم از امام محمد باقر عليه السلام از توانايى بنده و گفتۀ مردم كه مىگويند: بنده، مجبور است. پس اين آيه را تلاوت فرمود كه: «وَ لاٰ يَزٰالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلاّٰ مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذٰلِكَ خَلَقَهُمْ»[2]، يعنى: «و هميشه مردم با هم اختلاف دارند، مگر آن كسانى كه پروردگار تو ايشان را رحم فرمود، و از براى همين، ايشان را آفريده». و حضرت فرمود كه: «اى ابو عُبيده، مردم در برخوردن سخن و فهميدن آن، مختلفاند و همۀ ايشان، قَالَ: قُلْتُ: قَوْلُهُ: «إِلاّٰ مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ»؟ قَالَ: «هُمْ شِيعَتُنَا، وَ لِرَحْمَتِهِ خَلَقَهُمْ، وَ هُوَ قَوْلُهُ: «وَ لِذٰلِكَ خَلَقَهُمْ» يَقُولُ: لِطَاعَةِ الْإِمَامِ؛ الرَّحْمَةُ الَّتِي يَقُولُ: «وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ» يَقُولُ: عِلْمُ الْإِمَامِ، وَ وَسِعَ عِلْمُهُ - الَّذِي هُوَ مِنْ عِلْمِهِ - كُلَّ شَيْءٍ هُمْ شِيعَتُنَا، ثُمَّ قَالَ: «فَسَأَكْتُبُهٰا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ» يَعْنِي وَلَايَةَ غَيْرِ الْإِمَامِ وَ طَاعَتَهُ، ثُمَّ قَالَ:
«يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِيلِ» يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله وَ الْوَصِيَّ وَ الْقَائِمَ «يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ» إِذَا قَامَ «وَ يَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ» وَ الْمُنْكَرُ مَنْ أَنْكَرَ فَضْلَ الْإِمَامِ وَ جَحَدَهُ «وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبٰاتِ»: أَخْذَ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِهِ «وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبٰائِثَ» وَ الْخَبَائِثُ قَوْلُ مَنْ خَالَفَ «وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ» وَ هِيَ الذُّنُوبُ الَّتِي كَانُوا فِيهَا قَبْلَ مَعْرِفَتِهِمْ فَضْلَ الْإِمَامِ «وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِي كٰانَتْ عَلَيْهِمْ» وَ الْأَغْلَالُ مَا كَانُوا يَقُولُونَ مِمَّا لَمْ يَكُونُوا أُمِرُوا بِهِ مِنْ تَرْكِ فَضْلِ الْإِمَامِ، فَلَمَّا عَرَفُوا فَضْلَ الْإِمَامِ وَضَعَ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ؛ وَ الْإِصْرُ: الذَّنْبُ، وَ هِيَ الْآصَارُ.
هلاك خواهند شد».
راوى مىگويد كه عرض كردم: كى مقصود است از قول آن جناب: «إِلاّٰ مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ»، فرمود كه: «ايشان، شيعيان مايند، و خدا از براى رحمت خود ايشان را آفريده و همين معنى قول آن جناب است كه: «وَ لِذٰلِكَ خَلَقَهُمْ»، مىفرمايد كه: «ايشان را آفريد از براى فرمانبردارى امام، كه رحمتى است» كه در باب آن مىفرمايد: «وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ»، يعنى: «و رحمت من به هر چيزى رسيده است». و حضرت فرمود كه: «خدا مىفرمايد كه: امام، مردم را تعليم داده و علم او كه از علم خدا است، فرا گرفته هر چيزى را كه مراد از آن، شيعيان ما است.
بعد از آن فرموده كه: «فَسَأَكْتُبُهٰا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ»[3]، يعنى: «پس زود باشد كه بنويسم و ثابت گردانم آن رحمترا از براى آنان كه پرهيز مىكنند»، و حضرت فرمود: «يعنى: از ولايت غير امام و طاعت او. پس فرموده: «يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِيلِ» (و در باب اينكه ائمه، نور خداى تعالىاند، مذكور شد تا آخر آنچه در اينجاست. و اگر چه ظاهر اين است كه ضمير يَجِدُونَهُ به رسول نبى امّى كه در پيش مذكور است، برگردد، ليكن امام عليه السلام فرموده كه) يعنى: پيغمبر صلى الله عليه و آله و وصى و قائم را «يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ» (و ظاهر اين است كه قائم، عطف بر نبى و وصى نباشد، بلكه مبتدا باشد و ما بعد آن خبر و معنى اين باشد كه:) قائم ايشان را امر به معروف مىكند، چون قائم و ظاهر شود، «وَ يَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ» (و در قرآن، منكَر به فتح كاف است و ظاهر اين حديث، كسر آن است؛ زيرا كه مىفرمايد:) و منكر كسى است كه فضل امام را انكار كند، و جاحد آن باشد» (و بعضى گفتهاند: كه چون منكَر به فتح كاف، مستلزم منكِر به كسر كاف بود، لهذا منكَر را به منكِر تفسير فرمود)
«وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبٰاتِ»، و حضرت فرمود كه: «طيبات، فرا گرفتن علم است از اهل آن، «وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبٰائِثَ»، و خبائث، گفتار كسانى است كه مخالف حق باشند.... «وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ» (و ظاهر اين است كه قرائت حضرت، چون بعضى از قراء، «إِصْرَهُمْ» باشد؛ زيرا كه مىفرمايد:) و آنها گناهانى است كه در آنها و مشغول آنها بودند، پيش از معرفت ايشان به فضل امام، و «وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِي كٰانَتْ عَلَيْهِمْ»، و اغلال، آن چيزى است كه پيوسته مىگفتند از آنچه به آن مأمور نشده بودند؛ از ترك كردن فضل امام، و چون فضل امام را شناختند، خدا
ثُمَّ نَسَبَهُمْ، فَقَالَ: «فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ» يَعْنِي بِالْإِمَامِ «وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» يَعْنِي الَّذِينَ اجْتَنَبُوا الْجِبْتَ وَ الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا؛ وَ الْجِبْتُ وَ الطَّاغُوتُ: فُلَانٌ وَ فُلَانٌ وَ فُلَانٌ، وَ الْعِبَادَةُ: طَاعَةُ النَّاسِ لَهُمْ.
ثُمَّ قَالَ: «أَنِيبُوا إِلىٰ رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ» ثُمَّ جَزَاهُمْ، فَقَالَ: «لَهُمُ الْبُشْرىٰ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ فِي الْآخِرَةِ» وَ الْإِمَامُ يُبَشِّرُهُمْ بِقِيَامِ الْقَائِمِ وَ بِظُهُورِهِ، وَ بِقَتْلِ أَعْدَائِهِمْ، وَ بِالنَّجَاةِ فِي الْآخِرَةِ، وَ الْوُرُودِ عَلىٰ مُحَمَّدٍ - صَلَّى اللّٰه عَلَيْهِ وَآلِهُ الصَّادِقِينَ - عَلَى الْحَوْضِ».
١١٧١/٨٤. عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللّٰهِ عليه السلام عَنْ قَوْلِ اللّٰهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَ اللّٰهِ كَمَنْ بٰاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللّٰهِ وَ مَأْوٰاهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ هُمْ دَرَجٰاتٌ عِنْدَ اللّٰهِ» فَقَالَ: «الَّذِينَ اتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللّٰهِ هُمُ الْأَئِمَّةُ، وَ هُمْ - وَ اللّٰهِ يَا عَمَّارُ - دَرَجَاتٌ لِلْمُؤْمِنِينَ، وَ بِوَلَايَتِهِمْ وَ مَعْرِفَتِهِمْ إِيَّانَا يُضَاعِفُ اللّٰهُ لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ، وَ يَرْفَعُ اللّٰهُ لَهُمُ الدَّرَجَاتِ الْعُلىٰ».
اصْر ايشان را از ايشان وضع فرمود. و إصر، يعنى: گناه است، و اين گناهِ همۀ گناهان است (چه، منشأ همه، همين است و چون آمرزيده شود، همه آمرزيده شوند).
پس نسب ايشان را بيان فرموده و فرموده كه: «اَلَّذِينَ آمَنُوا» (و در قرآن «فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ» است و ضمير، بِهِ، راجع به امام است)، يعنى: ايمان آوردند به امام «وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»[6]، يعنى: آنان كه دورى گزيدند ز جبتِ و طاغوت (كه آنها را عبادت كنند). و جبت و طاغوت، فلان و فلان و فلان (...) اند. و عبادت آنها، فرمانبردارى مردم است از براى ايشان.
بعد از آن فرموده كه: «أَنِيبُوا إِلىٰ رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ»[7]. (و اين آيه در سورۀ زمر است و در صدر آن، واو نيز هست)، و ترجمۀ آن اين است كه: «و رجوع نماييد (از شرك و سائر معاصى و به جدّ و جهد تمام، متوجه شويد) به سوى پروردگار خويش، و گردن نهيد و انقياد نماييد او را» (در هر چه امر فرمايد به شما). پس جزاى ايشان را بيان فرموده و فرموده كه: «لَهُمُ الْبُشْرىٰ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ فِي الْآخِرَةِ»[8]». (و اين آيه، در سورۀ يونس است، و در قرآن وَ فِي الْآخِرَةِ با لفظ فى است) و معنى آن اين است كه: «از براى ايشان (يعنى: مؤمنان پرهيزگار) بشارت و مژدگانى است در زندگانى دنيا و در آخرت».
و حضرت فرمود كه: «امام، ايشان را بشارت مىدهد به قيام قائم و به ظهور آن حضرت، و به كشتن دشمنان ايشان، و به نجات در آخرت، و وارد شدن بر محمد و آل او كه راستگويانند بر لب آب حوض كوثر».
[1] کلینی، محمد بن یعقوب، تحفة الأولیاء (ترجمه اصول کافی)، جلد: ۲، صفحه: ۴۶۶، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، قم - ایران، 1388 ه.ش.
[2] . هود، ١١٨.
[3] . اعراف، ١٥٦.
[4] کلینی، محمد بن یعقوب، تحفة الأولیاء (ترجمه اصول کافی)، جلد: ۲، صفحه: ۴۶۹، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، قم - ایران، 1388 ه.ش.
[5] کلینی، محمد بن یعقوب، تحفة الأولیاء (ترجمه اصول کافی)، جلد: ۲، صفحه: ۴۷۰، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، قم - ایران، 1388 ه.ش.
[6] . اعراف، ١٥٧.
[7] . زمر، ٥٤.
[8] . يونس، ٦٤.
[9] کلینی، محمد بن یعقوب، تحفة الأولیاء (ترجمه اصول کافی)، جلد: ۲، صفحه: ۴۷۱، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، قم - ایران، 1388 ه.ش.
[10] کلینی، محمد بن یعقوب، تحفة الأولیاء (ترجمه اصول کافی)، جلد: ۲، صفحه: ۴۶۷، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، قم - ایران، 1388 ه.ش.
