مطالب جالب

احادیثی از حضرت امیر(ع) در باب تلاش و کوشش         ترجمه‏غررالحكم‏ودررالكلم(محلاتى)، ج 2    ، صفحه‏ى 586

باب التعب (رنج، سختى)

1049 1-  ربّ دائب مضيّع. 4 57 چه بسا انسان پر تلاشى كه تلاشش بيهوده است.

1050 2-  ثمرة الرّغبة التّعب. 3 333 ثمره و ميوه خواستن، رنج و تعب است.

1051 3-  بالتّعب الشّديد تدرك الدّرجات الرّفيعة و الرّاحة الدّائمة.

3 38 به وسيله رنج سخت است كه آدمى به درجه‏هاى والا و آسايش هميشگى برسد.

باب الجد (كوشش، جديت)

1087 1-  التّشمّر للجدّ من سعادة الجدّ.

2 162 دامن به كمر زدن و مهيّا شدن براى كوشش از نيكبختى است.

1088 2-  ان كنتم للنّجاة طالبين فارفضوا الغفلة و اللّهو، و الزموا الاجتهاد و الجدّ. 3 21 اگر طالب رستگارى هستيد بى‏خبرى و بازيگوشى را به يكسو افكنيد، و پيوسته تلاش و كوشش كنيد.

1089 3-  عليك بالجدّ و ان لم يساعد الجدّ. 4 299

بر تو باد به تلاش و كوشش اگر چه بخت يار نگردد و مساعدت نكند.

1090 4-  قد سعد من جدّ. 4 465 به راستى نيكبخت شد كسى كه تلاش و كوشش كرد.

1091 5-  قرن الاجتهاد بالوجدان. 4 494 تلاش با يافتن همراه است.«»

1092 6-  من ضعف جدّه قوى ضدّه.

5 213 كسى كه در (نظم و نسق كارها) تلاشش ناتوان باشد، دشمنش نيرومند گردد.

1093 7-  من اعمل اجتهاده بلغ مراده.

5 218 كسى كه تلاشش را به كار بندد به آرمان خويش برسد.

1094 8-  من ركب جدّه قهر ضدّه. 5 213 كسى كه بر مركب تلاش و جديّت سوار شود، دشمنش را مقهور كند.

1095 9-  من غالب الضّدّ ركب الجدّ.

5 226 كسى كه بر دشمن پيروز شد بر مركب تلاش و جدّيت سوار گشته است.

1096 10-  لقد اخطأ العاقل اللّاهى الرّشد و اصابه ذو الاجتهاد و الجدّ. 5 54 به راستى عاقل و زيركى كه خود را به لهو و لعب (و بازى) سرگرم كرده راه درست و صواب را گم كرده، ولى آن ديگرى كه تلاش و كوشش دارد بدان رسيده است.«»

 1097 11-  من بذل جهد طاقته بلغ كنه ارادته. 5 368 كسى كه آنچه را در توان دارد براى رسيدن به آرمان خود به كار بندد به نهايت آرمان خود خواهد رسيد.

1098 12-  من استدام قرع الباب و لجّ ولج. 5 457

كسى كه كوبيدن در را ادامه دهد و لجاجت و سرسختى كند در را باز كند (و داخل شود).«» 1099 13-  ما ادرك المجد من فاته الجدّ.

6 65 مجد و عظمت را در نيابد كسى كه تلاش و كوشش را از دست داده است.

از باب حرص:

1540 1-  الرّزق مقسوم، الحريص محروم. 1 34 روزى (مردمان) قسمت شده است و حريص محروم (و بى‏بهره) است. (و تلاشش بى فايده است).

از باب العقل(خرد):

6679 85-  افضل النّاس عقلا احسنهم تقديرا لمعاشه، و اشدّهم اهتماما باصلاح معاده. 2 472 برترين مردم از نظر عقل كسى است كه اندازه‏گيرى زندگيش از ديگران بهتر، و اهتمام و تلاشش در اصلاح معاد خود از همگان سخت‏تر باشد.

باب الهمة (قصد، تصميم)

10620 1-  اجعل كلّ همّك و سعيك للخلاص من محلّ الشّقاء و العقاب و النّجاة من مقام البلاء و العذاب.

2 223 همه همت و تلاش و كوشش خود را در راه رهايى از جايگاه بدبختى و كيفر، و نجات از محلّ عذاب و بلا قرار ده.

10621 2-  من لم يكن همّه ما عند اللّه سبحانه لم يدرك مناه. 5 410 كسى كه همّت و هدفش چيزى جز از آنچه در پيشگاه خداى سبحان است باشد، به آرمان خود نرسد.

10622 3-  المرء بهمّته. 1 61 آدمى به همّت خود بسته است.«» 10623 4-  الفعل الجميل ينبى‏ء عن علوّ الهمّة. 1 365 كار زيبا خبر از بلندى همت مى‏دهد.

10624 5-  الشّرف بالهمم العالية لا بالرّمم البالية. 2 106 شرافت به همتهاى بلند است نه به استخوانهاى پوسيده (پدران و نياكان).«» 10625 6-  المرء بهمّته لا بقنيته. 2 155 شخصيّت آدمى به همت او است نه به مال و اندوخته‏اش.

10626 7-  أبعد الهمم أقربها من الكرم.

2 392 دورترين و بلندترين همّتها آن است كه به كرم و بزرگوارى نزديك‏تر باشد.

10627 8-  أحسن الشّيم شرف الهمم.

2 395 بهترين شيوه‏ها همتهاى بلند و شريف است.

10628 9-  أتعب النّاس قلبا من علت همّته و كثرت مروّته و قلّت مقدرته. 2 440 دلريش‏ترين مردم كسى است كه همّتى بلند و مردانگى بسيارى دارد، ولى توان مالى او اندك است. (كه نمى‏تواند از بينوايان دستگيرى كند)

 10629 10-  بقدر الهمم تكون الهموم.

3 222 اندوهها به اندازه همّتها است.

10630 11-  خير الهمم أعلاها. 3 425 بهترين همّتها بلندترين آنهاست.«» 10631 12-  شجاعة الرّجل على قدر همّته و غيرته على قدر حميّته. 4 181 شجاعت مرد به قدر همّت او است، و غيرت او به اندازه حميّت او (و دفع ننگ و عار او از خويشتن) است.

10632 13-  على قدر الهمّة تكون الحميّة. 4 310 به اندازه همّت است حميّت و ننگ و عار داشتن.

10633 14-  قدر الرّجل على قدر همّته و عمله على قدر نيّته. 4 500 قدر و منزلت مرد به قدر همّت او است و عمل و كردارش به اندازه نيّت و قصد او.

10634 15-  كن بعيد الهمم اذا طلبت، كريم الظّفر اذا غلبت. 4 605 هرگاه چيزى بخواهى همّت را بلند و عالى گردان، و هرگاه غالب شدى كريمانه پيروز شو.«» 10635 16-  لم يفد من كانت همّته الدّنيا عوضا و لم يقض مفترضا. 5 96 كسى كه همّتش دنيا باشد، به جاى آنچه از دست داده چيزى كسب نكرده، و واجبى را به جا نياورده است.

10636 17-  من كبرت همّته كبر اهتمامه.

5 176 كسى كه همّتش بزرگ باشد اهتمام و تلاشش نيز بزرگ خواهد بود.«» 10637 18-  ما رفع امرء كهمّته و لا وضعه كشهوته. 6 114 چيزى آدمى را همانند همّتش بلند نكند، و چيزى او را همانند شهوت و خواسته‏اش پست نكند.

10638 19-  من صغرت همّته بطلت فضيلته. 5 210 كسى كه عزم و همّتش كوچك باشد فضيلت و برترى‏اش باطل و تباه گردد.

10639 20-  من شرفت همّته عظمت قيمته. 5 272 كسى كه همّت او بلند و شريف باشد ارزش او بزرگ گردد.

10640 21-  من كبرت همّته عزّ مرامه.

5 288 كسى كه همتش بزرگ باشد گران و سنگين است مرام و آرمان او.«» 10641 22-  من رقى درجات الهمم عظّمته الامم. 5 313 كسى كه درجه‏هاى همّت و تصميم را بپيمايد ملّتها او را بزرگ شمارند.

10642 23-  من دنت همّته فلا تصحبه.

5 443 كسى كه همّت او پست است با او مصاحبت و رفاقت مكن.

10643 24-  من صغر الهمّة حسد الصّديق على النّعمة. 6 11 رشك بردن بر دوست به خاطر نعمتى كه دارد از دون همّتى است.

10644 25-  ما المغبوط الّا من كانت همّته نفسه لا يغبّها عن محاسبتها و مطالبتها و مجاهدتها. 6 105 غبطه و افسوس نبايد خورد بر حال كسى مگر بر آن كس كه همّتش اصلاح نفس او است، و هر روزه نفس خود را

حسابرسى و بازخواست كرده و با آن پيكار نمايد.

10645 26-  هموم الرّجل على قدر همّته و غيرته على قدر حميّته. 6 213 اندوههاى انسان به اندازه همّت او است و غيرت او به اندازه عار و ننگ داشتن او.

10646 27-  لا مروّة لمن لا همّة له. 6 402 مردانگى ندارد كسى كه همّت ندارد.

10647 28-  الكفّ عمّا فى أيدى النّاس عفّة و كبر همّة. 1 365 باز ايستادن از آنچه در دستهاى مردم است (و طمع نكردن در آنها) پرهيزكارى و بزرگى همت است.

10648 29-  على قدر الهمم تكون الهموم. 4 314 اندوه‏ها به اندازه همّتها است (به هر مقدار همّت بلندتر، اندوه انجام آن بيشتر خواهد بود).