مطالب جالب

این خورشیدگرفتگی جزئی در اروپا، نیمه شمالی آفریقا، آسیا (به جز بخشی از شرق و جنوب آن) قابل رؤیت است.

خورشیدگرفتگی در تهران ساعت 11 و 21 دقیقه آغاز و در ساعت 12 و 51 دقیقه به اوج می رسد و تا ساعت 14 و 15 دقیقه ادامه دارد.

در تهران، ماه حداکثر 39 درصد از قرص خورشید را می‌پوشاند.

زمان‌های یاد شده و حداکثر میزان گرفتگی در سایر نقاط ایران با تهران متفاوت است.

حداکثر این خورشیدگرفتگی حلقوی نیز در نواحی شمالی اروپا قابل مشاهده است.

خورشیدگرفتگی 14 دی ماه، حتی در بیشترین گرفتگی خود نیز جزئی بوده و قسمتی از خورشید قابل مشاهده خواهد بود.

جدول مشخصات خورشیدگرفتگی جزئی در مراکز 31 استان کشور

براساس جدول ارائه شده از سوی شورای مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک تهران این خورشید گرفتگی از حوالی ساعت 11 و 6 دقیقه از شمال غرب کشور (آذربایجان غربی) آغاز و در حوالی ساعت 14 و 22 دقیقه در شمال شرق کشور (خراسان شمالی و رضوی) به پایان می رسد.

طولانی‌ترین و حداکثر میزان این گرفت هم در استان‌های شمال غرب کشور و کمترین میزان گرفت در استان‌های جنوبی (سیستان و بلوچستان و هرمزگان) است. 

گرفت 14 دی 1389 علاوه بر ایران در برخی دیگر از کشورهای قاره آسیا مانند افغانستان، آذربایجان، عراق، فلسطین اشغالی، یمن، قزاقستان، قرقیزستان، لبنان، سوریه، تاکستان، ترکیه و ازبکستان و بخشی از کشورهای پهناور چین، هند، روسیه و مغولستان قابل رویت خواهد بود.

خورشیدگرفتگی در شدیدترین زمان خود در زمان طلوع خورشید در افق انگلیس با 75 درصد گرفتگی بوده و سپس به طور تدریجی از میزان آن کاسته خواهد شد.

در پاریس یا برلین این میزان 80 درصد و در زمان نزدیک به طلوع است. در قسمت‌های شرقی‌تر، خورشید در زمان اوج گرفتگی خود در آتن در میان آسمان و 67 درصد پوشیده خواهد بود.

سال 2011 از این جهت که فقط چهار خورشیدگرفتگی جزئی در آن اتفاق می‌افتد کم نظیر است چرا که تاریک‌ترین بخش سایه ماه از بالای سطح زمین عبور می‌کند.

علت رخداد خورشید گرفتگی:

به گزارش ایسنا، خورشید گرفتگی زمانی روی می دهد که ماه در بین زمین و خورشید قرار گیرد که به این حالت ماه نو می گویند. در این صورت سایه ماه بر روی مناطق خاصی بر روی زمین قرار خواهد گرفت.

مسیر فرضی عبور خورشید در بین ستاره ها در آسمان را دایره البروج یا منطقه عبور خورشید گویند که دارای 12 برج است. مدار ماه با دایره البروج 5 درجه و 9 دقیقه قوسی اختلاف دارد. در این صورت است که هر ماهه شاهد خورشید گرفتگی در آسمان نیستیم.

ماه در مسیر حرکت خود به دور زمین در دو نقطه، خط دایره البروج را قطع خواهد کرد که به این نقاط گره مداری ماه گویند.

زمانی که ماه به بالای دایره البروج حرکت کند، گره صعودی و زمانی که به پایین دایره البروج حرکت کند گره نزولی می‌گویند. گره های مداری ماه همیشه در دایره البروج ثابت نیستند و در طی دوره ای خاص جابجا می شوند.

با توجه به این مسائل برای به وجود آمدن خورشید گرفتگی می بایست گره مداری ماه بر روی خورشید قرار گیرد تا قرص خورشید پوشانده شود. اگر گره مداری 18.5 تا 15 درجه در اطراف خورشید باشد شاهد گرفت جزئی خواهیم بود.

ماه و خورشید در آسمان دارای قطر ظاهری تقریباً یکسانی می باشند. این قطر ظاهری در حدود نیم درجه ( 30 دقیقه قوسی ) است. دور و نزدیک شدن این دو باعث تغییر در اندازه ظاهری می شود.

اختلاف قطر ظاهری ماه و خورشید در زمانی که ماه در حضیض از زمین و خورشید در اوج از زمین قرار داشته باشد، در حدود 2 دقیقه و 38 ثانیه قوسی می باشد. اما هرچه این اختلاف کمتر باشد ماه مدت زمان کمتری خورشید را خواهد پوشاند.

ماه و سایه ماه:

سایه ماه دارای دو بخش نیم سایه و تمام سایه است. قطر ماه در حدود 3760 کیلومتر است و در مکانی قرار دارد که طول سایه آن در فضا بین 367  تا 380 هزار کیلومتر تغییر می کند.

فاصله ماه از زمین نیز بین 350 تا 400 هزار کیلومتر متغیر است. پس مدار ماه تقریباً بیضی شکل است. با بررسی این ارقام خواهید دید که قله سایه ماه گاهی ممکن است برروی زمین باشد و گاهی بالای سطح زمین.

انواع خورشید گرفتگی

خورشید گرفتگی جزئی:

اگر جگره مداری ماه در روی دایره البروج، منطبق بر خورشید نباشد (18.5 تا 15 درجه در اطراف خورشید) در این صورت قسمتی از خورشید در پشت ماه پنهان خواهد شد. این نوع خورشید گرفتگی زمانی روی می دهد که زمین وارد نیم سایه ماه شود. هرچه قسمتهای بیشتری از خورشید به وسیله ماه پوشانده شود درصد گرفت بالا خواهد رفت. به طور مثال درصد گرفت در 11 مهر 1385 برابر با 60 درصد در قسمتهایی از ایران بود.

خورشید گرفتگی کامل:

در این نوع گرفت گره مداری ماه دقیقاً منطبق بر خورشید است. در این لحظه خورشید برای مدت محدودی در پشت ماه پنهان خواهد ماند. برای به وجود آمدن این گرفت سایه ماه می بایست بر روی زمین باشد. اگر ماه در حضیض ( نزدیکترین فاصله به زمین) قرار داشته باشد، در این صورت قله تمام سایه ماه بر روی زمین قرار خواهد گرفت و مناطق اندکی از زمین ( قطر 269 کیلومتر) شاهد خورشید گرفتگی هستند.

مدت گرفت کامل بستگی به دور و نزدیکی و ارتفاع از سطح زمین دارد اما بیشترین مدت زمان گرفت 7 دقیقه و 40 ثانیه است که در سال 1973 ( 1352 ) روی داده است. هرچه اختلاف قطر ظاهری ماه و خورشی کمتر باشد، مدت گرفت کمتر خواهد بود.

خورشید گرفتگی حلقوی:

همانطور که میدانید مسیر گردش ماه به دور زمین و زمین به دور خورشید به صورت بیضی شکل است. هر مدار بیضی دارای دو کانونی است، پس خورشید در یکی از کانونی های مدار زمین و زمین در یکی از کانونی های مدار ماه قرار دارد. اگر در زمان خورشید گرفتگی ماه در اوج قرار داشته باشد و خورشید در حضیض، در این صورت قطر ظاهری ماه کوچکتر از قطر ظاهری خورشید خواهد بود.

بر این اساس ماه به طور کامل قرص خورشید را نخواهد پوشاند و خورشید در زمان گرفت کامل به صورت حلوقی دیده می شود. در این نوع خورشید گرفتگی به دلیل نور خورشید تاج و شراره های خورشیدی را نمی توان رصد کرد.

خورشید گرفتگی تنها برای زمین

تصادف شگفت‌آوری است که اندازه ظاهری قمر زمین، یعنی ماه، با اندازه ظاهری خورشید برابر است. گرچه خورشید 400 بار دورتر از ماه است اما 400 بار هم بزرگتر از آن است.

قطر بسیار بزرگ خورشید، در اثر مشاهده از این فاصله زیاد، کاملا کوچک دیده می‌شود. اگر این پدیده جالب توجه وجود نداشت‌، نمی‌توانستیم اطلاعات بیشتری در مورد جو بیرونی خورشید به دست می‌آوریم. به جز زمین، در هیچ یک از سیارات منظومه شمسی پدیده گرفتگی خورشید روی نمی‌دهد.

 ثبت کسوف:

مردم در زمانهای قدیم از گرفتگی خورشید می‌ترسیدند. آنها علت گرفتگی را نمی‌دانستند و خیال می‌کردند که ممکن است خورشید برای همیشه ناپدید شود. امروزه گرفتگی کامل، برای اخترشناسان فرصت گرانبهایی است تا بخشهای کم نورتر تاج و نیز لایه فام سپهر را مطالعه کنند.

مدتها پیش از آنکه گرفتگی رخ دهد. برنامه ریزی دقیقی صورت می‌گیرد، تا چندین هیات در مسیر گرفت مستقر شوند. اخترشناسان تلاش می‌کنند تا محل‌هایی را انتخاب کنند که در مدت کوتاهی، گرفتگی ابری نباشد. طی چند دقیقه قابل استفاده، دوربین‌ها و دستگاه ها، همزمان به عکسبرداری و آزمایشهای مختلف مشغول می‌شوند. حتی برخی از گروه‌های پژوهشگر در حالی که دستگاهها را در هواپیما جای می‌دهند. مطالعات خود را هنگام پرواز انجام می‌دهند. آنها با این روش می توانند از مزاحمت ابرها به دور باشند و نیز با پرواز هواپیما، مسیر سایه ماه را دنبال کنند. از این رو به مدت مشاهده گرفتگی چندین دقیقه افزوده می‌شود.

اهمیت علمی خورشید گرفتگی:

ارزش علمی خورشید گرفتگی به بررسی‌هایی است که هنگام گرفتگی کلی می‌توان انجام داد که در مواقع دیگر عملا غیر ممکن است. وقتی ماه قرص خورشید را می‌پوشاند لایه‌های خارجی جو خورشید را می‌توان رصد کرد. با پدیدار شدن ستاره‌ها می‌توان انحنای فضا - زمان را اندازه گیری کرد.

 با محاسبه زمان تماس اول ماه با خورشید می‌توان به جزئیاتی در حرکت مداری ماه و زمین پی‌برد. می‌توان ستارگان دنباله‌داری را که در حضیض هستند را بررسی کرد.

در قرن اخیر مهمترین سنجش های خورشید گرفتگی اندازه گیری مکان ستاره‌های قابل رویت در اطراف خورشید و تایید تجربی نسبیت عام انشتین است که پایه کهکشان شناسی نوین به شمار می‌رود.

هشدار:

به علت این که این گرفت از نوع جزئی می باشد، نگاه کردن به خورشید ورصد این پدیده حتماً باید با امکانات نجومی صورت گیرد و برای رصد باید از فیلترهای مخصوص خورشیدی استفاده شود. استفاده از صفحات محافظ جوشکاری، فیلم های رادیو لوژی و یا نوارهای مغناطیسی برای رصد خورشید گرفتگی نامناسب بوده وحتماً به چشم فرد رصدگر آسیب جدی خواهد رسانید.

رصد مناسب با استفاده از عینک های مخصوص کسوف (استاندارد) و یا اینکه به کمک تلسکوپ و فیلتر مخصوص خورشید امکان پذیر است.

به علاقه مندان توصیه می شود برای رویت این پدیده زیبا به رصد خانه های معتبر در شهر یا شهرستان خود مراجعه کنند. مرکز علوم و ستاره شناسی تهران هم با در اختیار داشتن امکانات کامل، رصد مناسبی را برای علاقه‌مندان در نظر گرفته است.

برای استفاده از این برنامه علمی می توانید از ساعت 10 لغایت 14روز سه شنبه14 دیماه 1389خورشیدی به مرکز واقع در تهران، خیابان دزاشیب، خیابان عمار مراجعه کرده و با کمک تجهیزات رصد خانه مرکز علوم این پدیده زیبا را رویت کنید.